Szansa dla małych

Joanna Karenkiewicz, specjalista ds. projektów Trigonum

Instrument MŚP pozwala małym i średnim firmom uzyskać wsparcie na rozwój, wzrost i umiędzynarodowienie.

Aż 77 mld euro przeznaczyła Komisja Europejska na uruchomiony z początkiem 2014 roku siedmioletni Program Ramowy Unii Europejskiej Horyzont 2020 – największy na świecie instrument wsparcia w zakresie badań naukowych i innowacji. Za jego pomocą chce wspomóc innowacje o globalnym potencjale, by doprowadzić do uzyskania przez europejską gospodarkę znaczącej przewagi konkurencyjnej.

Program ma osiągnąć ten cel poprzez inicjowanie i intensyfikację współpracy nauki z przemysłem, a także poprzez wsparcie mikro–, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). To właśnie szerokie grono potencjalnych beneficjentów i szczególne otwarcie się programu na sektor MŚP odróżnia go od jego poprzednika – 7. Programu Ramowego Unii Europejskiej na lata 2007–2013.

Trzy filary

Horyzont 2020 na lata 2014–2020 kładzie silniejszy niż którykolwiek z wcześniejszych program UE akcent na wszelkie formy innowacji. I koncentruje się na konkretnych wyzwaniach i rozwiązaniach, a nie na określonych technologiach. Jego struktura opiera się na trzech filarach.

Pierwszy to inwestycje w bazę naukową i badaczy poprzez granty i stypendia (filar ten nazwano Doskonała baza naukowa). Drugi to inwestycje w technologie informacyjno-komunikacyjne, nanotechnologię, zaawansowaną produkcję przemysłową, robotykę, biotechnologię i przemysł kosmiczny w celu ugruntowania wiodącej pozycji Europy w tych dziedzinach (Wiodąca pozycja w przemyśle). I wreszcie trzeci filar – inwestycje w projekty odpowiadające na siedem wyzwań społecznych zdefiniowanych w programie, dotyczących: ochrony zdrowia, rolnictwa, gospodarki morskiej i biogospodarki, energetyki, transportu, działań dotyczących klimatu, ochrony środowiska, efektywnego gospodarowania zasobami i surowcami, samoświadomych społeczeństw oraz bezpieczeństwa (Wyzwania społeczne).

Instrument dla MŚP

Horyzont 2020 stwarza sektorowi MŚP szansę na udział w programie oraz pozyskanie bezzwrotnego dofinansowania w każdym z trzech powyższych filarów, m.in. poprzez udział w:

Podmiotem uprawnionym do korzystania ze wsparcia w ramach wszystkich powyższych instrumentów jest mikro–, małe lub średnie przedsiębiorstwo (MŚP). Przypomnijmy, że sformułowana przez Komisję Europejską definicja mówi: „Do kategorii mikro–, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) zaliczają się przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 osób i mają obrót mniejszy niż 50 mln euro rocznie lub dochód nie przekraczający 43 mln euro”.

Jednak szczególnym działaniem, dedykowanym tylko i wyłącznie MŚP, umiejscowionym w drugim filarze programu, jest specjalny instrument wsparcia, SME Instrument, przeznaczony dla innowacyjnych MŚP wykazujących silne ambicje do rozwoju, wzrostu i umiędzynarodowienia.

Wsparcie dla MŚP w ramach tego instrumentu jest adresowane do wszystkich typów innowacyjnych MŚP i przygotowane w taki sposób, aby objąć cały proces tworzenia innowacji (np. technologii, produktu, usługi), w podziale na trzy fazy.

Faza 1. to tzw. ocena wykonalności. Celem tego etapu jest ocena potencjału technicznego, technologicznego, komercyjnego oraz ekonomicznego produktu, usługi lub technologii, będących przedmiotem projektu. Rezultatem projektu jest biznes plan albo studium wykonalności danego przedsięwzięcia. Realizacja projektów objętych dofinansowaniem powinna trwać do 6 miesięcy. Projekty w fazie 1. otrzymają ryczałt w wysokości 50 tys. euro, rozliczany bez konieczności przedstawiania Komisji Europejskiej dowodów księgowych. Najważniejsze jest osiągnięcie celu projektu, tj. stworzenie studium wykonalności, zgodnie z treścią wniosku o dofinansowanie, i przedstawienie go Komisji Europejskiej.

Faza 2. to B+R. Przedmiotem tej fazy jest przetestowanie w praktyce planowanego rozwiązania aż do momentu, kiedy będzie ono gotowe do komercjalizacji. Przewiduje ona możliwość sfinansowania m.in. następujących działań: skalowanie, demonstracja, miniaturyzacja, replikacja oraz powielanie rynkowe. Realizacja projektów objętych dofinansowaniem powinna trwać od 12 do 24 miesięcy, a wartość projektu nie przekraczać 2,5 mln euro. Dofinansowanie w tej fazie rozliczane jest na podstawie rzeczywiście poniesionych kosztów, związanych z realizacją projektu.

Faza 3. to komercjalizacja. Projekty zakwalifikowane do tej fazy będą objęte pośrednim wsparciem, polegającym na: ułatwieniach w dostępie przedsiębiorstw do kapitałowych i dłużnych instrumentów finansowych (tzw. pożyczek), pomocy w networkingu, zabezpieczeniu praw własności intelektualnej oraz dotarciu z produktem na nowe rynki. Wsparcie będzie udzielone podmiotom, które otrzymały dofinansowanie w fazie 1. lub 2.

Nowe, lepsze

Zgodnie z wytycznymi Programu, projekty innowacyjne w ramach wszystkich filarów muszą polegać na „tworzeniu nowych, zmienionych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług. Do tych celów działalność taka może obejmować przygotowywanie prototypów, testowanie, demonstrację, projekty pilotażowe, walidację produktów na dużą skalę i powielanie rynkowe”.

naukowcy

W ramach Instrumentu MŚP dodatkowo preferowane są rozwiązania, które plasują się wysoko w skali gotowości technologicznej (ang. Technology Readiness Level – TRL). Minimalne TLR dla projektów dofinansowywanych w fazach 1–2 to poziom 6., co oznacza, że wsparciem objęte zostaną projekty, które zostały poddane już demonstracji przez pomysłodawców w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Niedopuszczalne jest wnioskowanie o dofinansowanie na projekt, który jest dopiero na etapie wstępnym, tj. koncepcji lub weryfikacji.

Wnioski z dotychczasowych ocen ekspertów (ang. Evaluation Summary Report) wskazują również na wyraźną preferencję projektów interdyscyplinarnych, z pogranicza kilku dziedzin.

Pierwsze, kiepskie doświadczenia

Pomimo że konkurencja w konkursie jest ogromna, a odsetek projektów otrzymujących dofinansowanie nie przekroczył do tej pory 11 proc. wszystkich składanych w danej rundzie aplikacji, konkurs o dofinansowanie z Instrumentu MŚP z pewnością wart jest uwagi. Wyzwanie powinny podjąć również polskie przedsiębiorstwa, które wciąż nieśmiało startują w całym programie Horyzont 2020.

Zachęcająca w Instrumencie MŚP jest z pewnością forma składania wniosku o dofinansowanie. Składa się go wyłącznie w formie elektronicznej, a objętość części merytorycznej wniosku do fazy 1. (ocena wykonalności) nie przekracza 10 stron formatu A4. Jednak z drugiej strony mało szczegółowe wytyczne oraz sam formularz, który oprócz kilku wymogów formalnych pozostawia pełną dowolność w kwestii kształtowania zawartości wniosku, może sprawić sporą trudność, o czym świadczą wyniki dwóch pierwszych rund konkursu przeprowadzonych w 2014 roku.

W I rundzie konkursu Instrumentu MŚP, którą zamknięto 18 czerwca ub.r., złożono 2666 wniosków z całej Europy. Z tego jedynie 317 wniosków przeszło przez etap preselekcji (tj. przekroczyło próg 4 pkt. w każdym z trzech kryteriów oceny). Ostatecznie przyznano 162 granty, w tym tylko jeden na projekt polskiego przedsiębiorstwa. Natomiast w II rundzie konkursu, zakończonej 23 września ub.r., złożono 1944 wnioski, z których 237 przeszło przez etap preselekcji; przyznano 199 grantów, żaden nie trafił do naszego kraju.

Te pesymistyczne wyniki skłaniają do refleksji zwłaszcza na temat polskiej niskiej skuteczności. Wciąż jesteśmy daleko za starymi państwami Unii Europejskiej, które przodują wśród ostatecznych beneficjentów konkursu (Hiszpania, Wielka Brytania i Włochy łącznie pozyskały niemalże połowę dostępnego do tej pory budżetu fazy 1.). Również sama liczba złożonych polskich aplikacji (69 w 1. i 65 w 2. rundzie konkursu) może pośrednio wskazywać na poziom innowacyjności naszej gospodarki. Na 134 złożone wnioski z Polski dotację uzyskał tylko jeden projekt, co plasuje nas na samym końcu listy europejskich liderów innowacyjności.

Katalog błędów

Szukając przyczyn tak dużej liczby odrzuconych aplikacji, można powołać się na komentarz samej Komisji Europejskiej. Potwierdziła ona, że wiele firm składało wnioski bez większego przygotowania. W swoim komunikacie z 24 lipca ub.r. podała również sześć głównych błędów popełnianych przez dotychczasowych wnioskodawców:

  • za niski poziom innowacyjności planowanego rozwiązania – wiele firm planuje wprowadzić produkty już obecne na rynku,
  • za mało informacji o konkurencyjnych rozwiązaniach (ich wadach i naszych przewagach),
  • skupienie się na opisie samego projektu w czasie jego trwania, za mało informacji o sposobie komercjalizacji danego rozwiązania,
  • mało przekonujące opisy działalności przedsiębiorstwa (brak wyjaśnienia, dlaczego to właśnie nasza firma osiągnie sukces, a nie zrobi tego nasz konkurent),
  • przedstawienie samego pomysłu bez koncepcji biznesowej (tj. informacji o szansach biznesowych, modelu zarabiania itp.),
  • wiele firm, aplikując, tylko próbuje szczęścia, choć ten konkurs to nie loteria!

Należy zatem wyciągnąć wnioski i poprawić pozycję polskich MŚP w konkursie.

Zmienić filozofię

Jednak dla polskiego przedsiębiorcy, który choć raz aplikował o środki unijne z perspektywy finansowej 2007–2013, sposób ubiegania się o środki z Instrumentu MŚP może być szokujący. Musi zapomnieć o wyśrubowanych przepisach, szczegółowych poleceniach i instrukcjach, ograniczeniach liczby znaków, szczegółowych szablonach, które do tej pory towarzyszyły nam w krajowych procesach przyznawania dotacji. I przestawić się na „europejską” filozofię w podejściu do pisania, jak i oceniania wniosków o dofinansowanie
w całym programie.

Kryteria oceny w Instrumencie MŚP mogą się wydać wręcz enigmatyczne. Często skupiają się bardziej na danej koncepcji biznesowej i potencjale aplikującego w ogóle, niż na samym projekcie. Owszem, kryterium innowacyjności i doskonałości (ang. Excellence) proponowanego rozwiązania jest bardzo istotne i oceniane w pierwszej kolejności, jednak nie jedyne, do którego należy przywiązać dużo uwagi.

Istotną wadą systemu oceny projektów w ramach Instrumentu MŚP jest w naszej ocenie również lakoniczność informacji zwrotnej udzielanej wnioskodawcom. Nasze dotychczasowe doświadczenia obejmują przygotowanie dwóch wniosków aplikacyjnych, ocenionych w dwóch pierwszych rundach ocen konkursu w 2014 roku – niestety bez sukcesu. Za każdym razem jednak projekty oceniane były bardzo wysoko – w ocenie wrześniowejbyło to chociażby 10,49 punktu na 15 możliwych do uzyskania w wypadku jednego projektu oraz 11,76 w wypadku drugiego. Podobnie pochlebna była ocena opisowa ewaluatorów– wszystkie aspekty obu projektów otrzymywały ocenę „excellent” bądź „very good”. Mimo to projekty nie zakwalifikowały się do dofinansowania. Trudno o korektę czegoś, co zostało ocenione jako bardzo dobre lub doskonałe, a mimo to nie zyskało finalnej akceptacji…

Kolejną istotną barierą dla wnioskujących jest duża trudność w samodzielnej ocenie, czy projekt ma szanse na pozyskanie dotacji, a nawet czy wpisuje się w dany obszar tematyczny. Prawdopodobnie to jeden z głównych powodów, dla których wnioski polskich firm nie uzyskały dofinansowania.

Warto jednak uświadomić sobie, że tworząc aplikację pod kątem Instrumentu MŚP, nawet w przypadku niepowodzenia, zyskujemy. Mamy bowiem gotowy biznesplan dla naszego przedsięwzięcia, w pełni kompletny dokument, który możemy w przyszłości przedstawić potencjalnemu inwestorowi.

Szczegółowe informacje wraz z testem sprawdzającym status firmy można znaleźć na specjalnej stronie: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/facts-figures-analysis/sme-definition/

Grafika: SME instrument – zakres wsparcia w każdej z faz

tabela 1

SME Instrument – główne zasady aplikowania

  • O finansowanie z Instrumentu MŚP występować mogą jedynie MŚP. Dotyczy to również konsorcjów, które także mogą aplikować o środki z tego instrumentu – takie konsorcjum (partnerstwo) tworzyć mogą jedynie MŚP.
  • Wnioski można składać przez cały rok (oceniane są one w kilku turach, w 2015 roku – czterech).
  • Wniosek należy sporządzić w języku angielskim.
  • Wnioskujący nie musi uczestniczyć we wszystkich fazach wsparciach, może np. skorzystać tylko z 1. i 2. albo aplikować od razu do 2. fazy; ze wsparcia w ramach 3. fazy mogą skorzystać tylko podmioty, które uzyskały je przynajmniej jednej z wcześniejszych faz.
  • Nie można aplikować do dwóch faz jednocześnie.
  • Przedsiębiorstwo nie może składać więcej niż jednego wniosku. Nie może więc np. aplikować do fazy 1., jeśli składa wniosek dotyczący innego projektu lub już korzysta ze wsparcia dla niego w fazie 2.

Bloki tematyczne w ramach Instrumentu MŚP

  • Badania kosmosu i wszelka działalność z nimi związana.
  • Innowacyjne przedsięwzięcia o wysokim stopniu ryzyka w sektorze technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT).
  • Badania w zakresie nanotechnologii oraz technologii wytwarzania nowych materiałów.
  • Badania nad klinicznym zastosowaniem biomarkerów oraz nowymi urządzeniami służącymi do diagnostyki medycznej.
  • Wydajne oraz przyjazne środowisku metody pozyskiwania oraz przetwarzania żywności.
  • Działalność w zakresie wdrażania oraz rozwoju innowacyjnych produktów zgodnych
    z długoterminową strategią wspierania zrównoważonego wzrostu w całym sektorze morskim.
  • Promowanie wśród MŚP niskoemisyjnych systemów energetycznych.
  • Innowacyjna działalność w zakresie transportu.
  • Zwiększenie potencjału eko–innowacyjnego MŚP oraz wzrost wykorzystania surowców wtórnych.
  • Badania oraz rozwój w zakresie bezpieczeństwa miejsc publicznego użytku, takich jak: parki, galerie handlowe, dworce, hotele, zabytki i wiele innych.
  • Działania w zakresie biotechnologii, w szczególności te dotyczące innowacyjnych procesów biotechnologicznych.
  • Innowacyjny model biznesowy dla MŚP.
  • Innowacyjne aplikacje mobilne dla e-administracji.

Kolejne terminy oceny wniosków w 2015 roku

17 czerwca 2015

17 września 2015

25 listopada 2015