Innowacje na szybkiej ścieżce

Tomasz Hoffmann, prezes PNO Consultants

Nowy program Komisji Europejskiej ma popchnąć innowacje w kierunku rynku. Czy mu się to uda?

Komisja Europejska podejmuje liczne inicjatywy, których wspólnym celem jest zwiększanie efektywności, a przez to konkurencyjności unijnej gospodarki. Decydenci upatrują przewagę konkurencyjną naszej gospodarki w wiedzy i opartych na niej innowacjach. Głównym źródłem wzrostu w Europie ma być maksymalizacja tworzenia nowej wiedzy i zdolność do jej sprawnego przekształcania w komercyjnie atrakcyjne produkty i usługi. Biorąc pod uwagę relatywnie mały dostęp do surowców oraz dość drogą siłę roboczą wydaje się to być oczywistym wyborem.

Unia Europejska musi implementować jak najlepsze sposoby na wdrażanie przełomowych rozwiązań technologicznych i innowacji w komercyjnie atrakcyjnej ofercie rynkowej. Postęp naukowy i technologiczny musi być szybko i z pełnym wykorzystaniem potencjału przekształcany w zbywalne produkty, usługi i procesy.

Horyzont zmian

Jednym z najważniejszych rozwiązań, które stworzyła Komisja Europejska dla wsparcia gospodarki w osiąganiu tak wytyczonych celów, jest program Horyzont 2020. Program ten zaczął funkcjonować już w grudniu 2013 roku, co dodatkowo podkreśla, jak pilnych i znaczących zmian oczekuje się od uczestników rynku w tym zakresie.

Horyzont 2020 podzielony jest na szereg działań, które mają stymulować komercjalizację dostępnej wiedzy. Niektóre z nich mają pomagać w tworzeniu ścisłych powiązań pomiędzy naukowcami (również tymi na początku swojej kariery) a przemysłem. Inne – wspierać przedsiębiorstwa we wdrażaniu innowacji z wysokim potencjałem. Wybrane z tych działań koncentrują się na stymulowaniu sektora małych i średnich przedsiębiorstw, zarówno subsydiując innowacyjność firm z tej grupy, jak i wspierając ich potencjał rynkowy.

Nowy program – nowe możliwości

Na początku 2015 roku Komisja Europejska uruchomiła kolejne działanie. Fast Track to Innovation (FTI), czyli Szybka Ścieżka dla Innowacji, to nowy program, którego celem jest stymulowanie komercjalizacji najlepszych dojrzałych pomysłów innowacyjnych w jednej z dziedzin zakreślonych programem Horyzont 2020. Przy czym FTI pozostawia podmiotom aplikującym swobodę co do w tematyki projektu, którego dotyczy wniosek o dotację, nie wskazuje odgórnie tych tematów.

Działanie to będzie testowało nowe podejście do wspierania rozwoju innowacji, polegające na wytwarzaniu i wysyłaniu ostatniego impulsu potrzebnego ich komercjalizacji. Działanie to promuje działalność innowacyjną bliską urynkowieniu we wszystkich podmiotach, ale adresowane jest przede wszystkim do przedsiębiorstw przemysłowych, z sektora małych i średnich firm i ubiegające się o subsydia po raz pierwszy. Zakłada się, że działanie to powinno stymulować inwestycje w sektorze prywatnym, promować te działania badawczo-innowacyjne, które kładą nacisk na tworzenie wartości dodanej i wpływają na przyspieszenie rozwoju innowacyjnych procesów, produktów i usług.

Szczególnym celem pilotażowej fazy działania FTI jest pielęgnowanie podejścia interdyscyplinarnego i międzysektorowego. Projekt ten zasadza się na założeniu, że zrównoważona innowacja zaspokajająca potrzeby społeczne i tworząca wartościowe rozwiązania komercyjne może powstać we współpracy pomiędzy podmiotami o bardzo zróżnicowanym rodowodzie. Dlatego oczekuje się, że projekty objęte wsparciem FTI będą dostępne dla niejednorodnych konsorcjów międzynarodowych, ale będą to projekty zarządzane biznesowo i charakteryzujące się realnym potencjałem szybkiego wdrożenia rynkowego.

Dla kogo dotacje?

Pilotażowy FTI wesprze projekty komercjalizujące innowacje na różnych etapach, od fazy demonstracji aż do wprowadzenia na rynek. Oczekuje się projektów obejmujących na przykład: pilotaż testujący, działania walidacyjne w warunkach rzeczywistych, walidacje modeli biznesowych, badania prenormatywne czy też działania w kierunku ustanowienia nowych norm.

Projekty te mają dotyczyć stosunkowo dojrzałych nowych technologii, koncepcji, procesów i modeli biznesowych, które potrzebują impulsu do dopracowania, by mogły dotrzeć i rozprzestrzenić się na swoim rynku. Jeżeli projekt obejmuje innowacje technologiczne, to ich zaawansowanie powinno odpowiadać 6. poziomowi gotowości technologicznej (TRL).

Aplikacje o dotacje z działania Fast Track to Innovation powinny składać konsorcja zbudowane z trzech do pięciu osób prawnych – uczestników z branży dotyczącej projektu i mających siedzibę w co najmniej trzech różnych państwach członkowskich Unii Europejskiej lub państw z nią stowarzyszonych. Obowiązkowo wśród konsorcjantów musi wystąpić chociaż jeden podmiot z sektora przemysłu. Bardzo mile widziane są firmy z sektora MŚP, firmy pierwszy raz ubiegające się o dotację oraz podmioty o kluczowym znaczeniu dla wyniku komercjalizacji innowacji (klastry, użytkownicy końcowi, stowarzyszenia przemysłowe, inkubatory, inwestorzy czy sektor publiczny).

W konsorcjum mogą uczestniczyć również uniwersytety, centra badawczo-rozwojowe oraz inne podmioty naukowe, jednak w działaniu tym podkreśla się dominujące zaangażowanie przemysłu w projekcie. Ma to na celu zapewnienie szybkiego wdrożenia rynkowego – przez szybkie wdrożenie twórcy działania FTI rozumieją okres trzech lat od dnia rozpoczęcia projektu (w bardzo dobrze uzasadnionych przypadkach, związanych ze szczególnymi cechami dziedziny innowacji lub sektora przemysłu, czas wdrożenia może być dłuższy).

Za wystarczające zaangażowanie przemysłu twórcy FTI uznają sytuację, gdy
albo co najmniej 60 proc. budżetu projektu przypada na przedsiębiorstwo przemysłowe,

albo przedsiębiorstwa te stanowią ilościową większość w konsorcjum – dwa w przypadku współpracy trzech–czterech partnerów, trzy w przypadku pięciu partnerów.

Punktowane walory

Najwyższe oceny uzyskają aplikacje wykazujące, że projekty, których dotyczą, mają oczywiste przewagi w zakresie:

  • wpływu (dziedzina innowacji mająca znaczący zasięg z punktu widzenia wyzwań społeczno-ekonomicznych wskazanych w dokumentach programowych Horyzontu 2020, kontrybucja projektu do celów stawianych w tym programie i innych wytycznych Komisji Europejskiej oraz uwiarygodniony potencjał konsorcjantów do sprostania tym wyzwaniom i celom),
  • doskonałości (charakterystyka i poziom zaawansowania innowacji, na ile pomysł jest ambitny i oryginalny),
  • wdrożenia (potencjał podmiotów biorących udział w projekcie do efektywnego skomercjalizowania).

Aplikacje, które chcą liczyć na dofinansowanie, powinny dotyczyć projektów:

  • mających wysoki potencjał rynkowy – zarówno wynikający z charakterystyki i międzynarodowego zakresu grupy docelowej, jak i z unikalności korzyści, które ma dostarczyć rezultat projektu grupie docelowej,
  • odpowiadających na ważne wyzwania społeczno-ekonomiczne stojące przed Unią Europejską i całym światem,
  • możliwych do skwantyfikowania i przewidzenia skutkach.

Bardzo ważne jest, żeby, przygotowując aplikację, dobrze rozumieć metodę jej oceniania przez ewaluatorów. Projekt, aby został pozytywnie oceniony, musi otrzymać po pierwsze minimum 4 na 5 możliwych punktów w zakresie wpływu. Tylko wtedy zostanie przekazany do dalszej oceny – w zakresie doskonałości i wdrożenia. W tych dwóch kategoriach projekt również musi zostać oceniony na co najmniej 4 punkty w 5–stopniowej skali.

Wśród innych czynników, które odegrają rolę w procesie oceny, należy wymienić: wielkość budżetu przeznaczonego dla podmiotów biznesowych w ramach konsorcjum (w szczególności MŚP), liczbę uczestników branżowych oraz równowagę płci w kadrze reprezentującej konsorcjum projektu.

Projekty, które w każdej z kategorii otrzymają co najmniej 4 punkty, otrzymują status pozytywnie zweryfikowanych i trafią na listę rankingową. Ich pozycję na liście rankingowej wyznaczy suma punktów ze wszystkich trzech kategorii, przy czym punkty uzyskane w kategorii wpływ przemnażane są przez współczynnik 1,5. O ostatecznym powodzeniu w przyznaniu dotacji decyduje pozycja na liście rankingowej i konkurencyjność pozostałych aplikacji.

Ścieżka czy autostrada

Wnioski w ramach FTI można składać od 6 stycznia 2015 roku w ramach naboru ciągłego. Wnioski będą oceniane po trzech tzw. granicznych datach odcięcia w każdym roku. W tym roku są to: 29 kwietnia, 1 września i 1 grudnia (daty na 2016 rok nie zostały jeszcze ustalone). Czas oczekiwania na przyznanie dotacji, zgodnie z deklaracjami Komisji Europejskiej, ma nie przekraczać 6 miesięcy.

Na działanie pilotażowe w 2015 roku przeznaczono 100 mln euro i tyle samo na rok kolejny. Projekty będą dofinansowane na poziomie 70 proc. kosztów kwalifikowalnych. Zakłada się, że pojedynczy projekt może liczyć na dotację pomiędzy 1 a 2 mln euro (w szczególnych, należycie uzasadnionych przypadkach maksymalny wkład UE może zostać podniesiony do 3 mln euro), czyli wsparcie uzyska od 50 do 100 projektów w ramach alokacji na 2015 rok i tyle samo w ramach budżetu na 2016 rok.